Η σύλληψη
Η ιδέα για τον Ιανό της Αγάπης ανήκει στη Silvia Schwarzer. Της είμαι ευγνώμων για τη σύλληψη που βρίσκεται στην καρδιά αυτού του έργου. Δική μου αποστολή ως γλύπτη ήταν να της δώσω υλική και συναισθηματική υπόσταση: να κάνω ορατή, σε μία μορφή, τη μετάβαση από την απώλεια της αγάπης στην ανανέωσή της και να δώσω σε αυτή τη μετάβαση το πρόσωπο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, όχι ενός τύπου.
Τι αφήνει η αγάπη
Η αγάπη μπορεί να τελειώσει. Μερικές φορές τελειώνει μέσα σε μια μέρα· συχνότερα τελειώνει αργά, και μόνο εκ των υστέρων καταλαβαίνουμε τι χάθηκε. Αυτό που αφήνει πίσω της δεν είναι κενό. Υπάρχουν η απώλεια, η απογοήτευση και τα ερωτήματα που θέτουμε στον εαυτό μας: τι συνέβη, τι θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει διαφορετικά, αν ήμασταν ανόητοι που εμπιστευτήκαμε.
Αυτά τα ερωτήματα μας στρέφουν προς τα μέσα. Ήθελα να δώσω σε αυτή την εσωστρεφή κατάσταση ένα πρόσωπο, χωρίς να την αντιμετωπίσω ως αδυναμία ή ως κάτι που πρέπει να ξεπεράσουμε βιαστικά. Το πρόσωπο αυτού του γλυπτού που κοιτάζει κάτω δεν είναι ηττημένο. Θυμάται και σκέφτεται. Ο στοχασμός είναι μέρος της αγάπης· είναι αυτό που μας ζητά η αγάπη όταν τελειώνει.
Μετουσίωση
Σκέφτομαι αυτό που ακολουθεί ως ένα είδος μετουσίωσης. Δεχόμαστε μια εμπειρία που μπορεί να είναι επώδυνη ή δυσνόητη, ζούμε μαζί της και σταδιακά μεταμορφώνουμε τη σημασία της μέσα μας. Η ίδια η αγάπη δεν αλλάζει· συνέβη και παραμένει μέρος αυτού που είμαστε. Η σχέση μας μαζί της μπορεί να αλλάξει.
Αυτό διαφέρει από τη λήθη. Δεν απαιτεί να προσποιηθούμε ότι η απώλεια ήταν αναγκαία ή ότι ήταν δώρο, ούτε έχει σχέση με την επιβεβλημένη ευθυμία. Με ενδιαφέρει η ικανότητά μας να δημιουργούμε κάτι ακόμη από όσα συνέβησαν: σαφέστερη γνώση των αναγκών μας, έναν πιο γενναιόδωρο τρόπο να κρατάμε τον άλλον κοντά μας και το θάρρος να ανοίξουμε ξανά την καρδιά σε κάποιον καινούργιο. Πρώτη ύλη είναι η ίδια η απογοήτευση. Τίποτα δεν πετιέται.
Δύο πρόσωπα μιας ζωής
Το γλυπτό ξεκινά από τη Θάλεια, μια κεφαλή με πρότυπο τη μητέρα μου. Διπλασίασα αυτό το πρόσωπο, τοποθετώντας δύο εκδοχές πλάτη με πλάτη. Η μία κοιτάζει κάτω, απορροφημένη στη μνήμη. Η άλλη υψώνει το βλέμμα και κοιτάζει μπροστά. Ανήκουν στην ίδια μορφή, όπως η θλίψη και η ελπίδα μπορούν να ανήκουν στον ίδιο άνθρωπο την ίδια στιγμή.
Το πρόσωπο που κοιτάζει μπροστά δεν έχει ξεφύγει από το παρελθόν του. Τα δύο παραμένουν ενωμένα στο πίσω μέρος του κεφαλιού, και καμία όψη του γλυπτού δεν δείχνει το ένα χωρίς κάποιο ίχνος του άλλου. Αυτό έχει σημασία για μένα: για να αγαπήσουμε ξανά δεν χρειάζεται να γίνουμε κάποιος άλλος ή να προσποιηθούμε ότι η πρώτη αγάπη δεν υπήρξε. Την κουβαλάμε μαζί μας και ανοίγουμε την καρδιά παρ’ όλα αυτά.
Δημιούργησα αυτό το έργο για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Για μένα, η σύνδεση είναι το θάρρος να παραμένεις ανοιχτός μετά την άρνηση· το γλυπτό δίνει σε αυτό το θάρρος το πρόσωπο μιας γυναίκας που το έζησε.
Η αισιοδοξία ως άνοιγμα
Η αισιοδοξία που θέλω να εκφράσω δεν είναι ούτε βεβαιότητα ούτε υπόσχεση ευτυχίας. Είναι η προθυμία να παραμείνουμε ανοιχτοί στην αγάπη όταν η εμπειρία μάς έχει δώσει λόγους να κλειστούμε. Το να εμπιστευτούμε ξανά δεν είναι αφέλεια· είναι το δυσκολότερο, που γίνεται με πλήρη επίγνωση του κόστους της εμπιστοσύνης. Το πρόσωπο που κοιτάζει ψηλά κρατά αυτή τη δυνατότητα. Δεν περιμένει να σωθεί. Επιλέγει να κοιτάξει.
Η «αγάπη» στον τίτλο σημαίνει πρώτα τον έρωτα, αλλά όχι μόνο αυτόν. Περιλαμβάνει την αγάπη για ένα παιδί, για έναν φίλο, για τους ανθρώπους που επιλέγουμε και το συναίσθημα που μας επιτρέπει να στραφούμε ξανά προς τον κόσμο αφού μας έχει πληγώσει. Το μέλλον δεν είναι εγγυημένο. Μπορούμε ακόμη να το συναντήσουμε με συναίσθημα, περιέργεια και γενναιοδωρία.
Γύρω από τη μορφή
Ο Ιανός της Αγάπης δεν αποκαλύπτεται πλήρως από μία θέση. Καθώς κινούμαστε γύρω του, το ένα πρόσωπο εμφανίζεται και το άλλο απομακρύνεται. Το γλυπτό ζητά την ίδια μετατόπιση της προσοχής που μας ζητά η αγάπη: να κοιτάξουμε πίσω, προς τα μέσα και έπειτα μπροστά.
Δεν θέλω το έργο να υπαγορεύει πώς πρέπει κανείς να ανακάμψει από την απώλεια της αγάπης ή πόσο χρόνο θα χρειαστεί. Ελπίζω να προσφέρει αναγνώριση και να αφήνει χώρο στη δυνατότητα να ανοίξει ξανά η καρδιά.
Γιώργος Πετρίδης